درسنامه آموزشی علوم تجربی کلاس سوم
درس 9: نیرو، همه جا (1)
گفتوگو (صفحهی 76 کتاب درسی)
بچّهها سرگرم بازی هستند. در هر بازی، بچّهها چه کاری انجام میدهند؟
در اولی: اسکیت بازی میکنند و با هل دادن خود بهسمت جلو حرکت میکنند.
دومی: پسر موشک کاغذی را با هل دادن به سمت جلو بهحرکت درمیآورد.
سومی: پسر با وسیلهی ورزشی، ورزش میکند و پاهای خود را با هل دادن به عقب و جلو حرکت میدهد.
چهارمی: دانشآموزان مسابقهی طنابکشی انجام میدهند و طناب را میکشند.
پنجمی: دختر بدمینتون بازی میکند. با راکت، توپ را هل میدهد.
ششمی: دختر طناببازی میکند و با هل دادن و کشیدن طناب بهسمت بالا و پایین و چرخاندن آن باعث حرکت پاهای خود بهسمت جلو و عقب میشود.
هفتمی: بچهها بهصورت گروهی طناب بازی میکنند و با هل دادن و کشیدن طناب بهسمت بالا و پایین و چرخاندن آن باعث حرکت دوست خود بهسمت عقب و جلو میشوند.
هشتمی: پسر به فرفره فوت میکند و آنرا هل میدهد.
نهمی: پسر با کشیدن نخ، بادبادک را بهحرکت درمیآورد.
در تمام این بازیها، بچّهها چیزی را به حرکت درمیآورند.
برادر محسن روی تاب نشسته است؛ محسن تاب را میکشد و رها میکند و هر بار که تاب به او نزدیک میشود، آن را هُل میدهد.
به تصویرها نگاه کنید؛ در کدامیک برای اینکه جسمی حرکت کند، آن را فقط هُل میدهند؟
در کدامیک برای اینکه جسمی حرکت کند، آن را میکشند؟
در کدامیک هم با کشیدن و هم با هُل دادن میتوان جسم را به حرکت درآورد؟
شما هم سعی کنید اجسام اطراف خود را به حرکت درآورید. آیا میتوانید همهی اجسام را بهآسانی به حرکت درآورید؟ چرا؟
بچّهها در دو گروه قرار گرفتهاند و بازی طنابکشی انجام میدهند.
به نظر شما کدام گروه برنده میشود؟ چرا؟
بچّهها سنگ بزرگی را هُل میدهند تا حرکت کند؛ امّا چرا سنگ حرکت نمیکند؟ آنها چگونه میتوانند سنگ بزرگ را به حرکت درآورند؟
همانطور که در شکلها مشاهده کردید با کشیدن و هُل دادن میتوان اجسام را به حرکت درآورد. هنگامی که جسمی را میکشیم یا هُل میدهیم به آن نیرو وارد میکنیم. در همهی کارها و بازیها نیرو بهکار میرود.
تصویرهای زیر را ببینید.
در کدام شکل، نیرو به صورت کشیدن وارد میشود؟
در کدام شکل، نیرو به صورت هُل دادن وارد میشود؟
در کدام شکل برای حرکت دادن جسم، نیرو هم بهصورت کشیدن و هم به صورت هُل دادن میتواند وارد شود؟
فعالیت (صفحهی 81 کتاب درسی)
کارهایی را که هر روز انجام میدهید در یک جدول بنویسید و مشخّص کنید در کدامها نیرو بهصورت کشیدن و در کدامها بهصورت هُل دادن میتواند وارد شود؟
| کارها | هل دادن | کشیدن |
|---|---|---|
| پوشیدن جوراب | * | |
| فشردن زنگ | * | |
| پاک کردن دفتر | * | * |
اثرات نیرو
گفتوگو (صفحهی 82 کتاب درسی)
به تصویرها نگاه کنید. نیرو در کدام تصویر:
سبب توقّف حرکت جسمی میشود؟ گرفتن توپ توسط دروازهبان
سبب تغییر شکل جسمی میشود؟ پهن کردن خمیر توسط نانوا - فشار دادن بادکنک
جهت حرکت جسمی را تغییر میدهد؟ جهت حرکت توپ با ضربهای که به آن وارد میشود، تغییر میکند.
نیروها نه تنها اجسام ساکن را به حرکت درمیآورند، بلکه میتوانند سبب توقّف اجسام، تغییر جهت آنها و تغییر شکل اجسام نیز بشوند. آیا میتوانید برای هر مورد مثالی بزنید؟
توقف اجسام: گرفتن ترمز دوچرخه
تغییر جهت آنها: ضربه زدن به توپ والیبال
تغییر شکل اجسام: فشار دادن قوطی آبمیوه
بهحرکت درآوردن اجسام ساکن: شوت کردن توپ فوتبال
فعالیت (صفحهی 83 کتاب درسی)
قایق بسازید:
بچّههای یک گروه با خمیر بازی و بچّههای گروه دیگر با ورقههای آلومینیم قایق درست میکنند بهطوری که قایق روی آب شناور بماند. شما هم قایقی درست کنید که روی آب قرار بگیرد.
- با نیروی فوت کردن قایق را به حرکت درآورید.
- با نیروی فوت کردن قایق در حال حرکت را متوقّف کنید.
- آیا میتوانید با فوت کردن، جهت حرکت قایق را تغییر دهید؟ بله
ما میتوانیم نیرو را در جهتهای مختلف به جسم وارد کنیم.
در هر یک از شکلها نیرو در چه جهتی به جسم وارد میشود؟
